Monday, December 21, 2015

Nhái và Chuột



Dưới ánh nắng hanh vàng nhợt nhạt của mùa đông kì dị bậc nhất trong lịch sử, màu lông và màu da của chúng cùng thuộc về thứ màu nâu của đất đã bị dội bốn năm gáo nước, cái đuôi chuột thì lẫn vào đám cỏ xanh mượt, nên phải nhìn chăm chú lắm mới nhận ra con nào đang săn, con nào đang phải bỏ chạy; con chuột là kẻ đi săn, phải rồi, chuyển động của nó linh hoạt, lại sống trên cạn bao nhiêu lâu, giỏi xác định phương hướng giữa rừng cỏ dại, và quan trọng nhất,sở hữu cái miệng tha được cả những gì to gấp đôi thân hình nó (đã có lần,tôi trông thấy một con chuột tha hẳn một cái ủng Liên Xô), cứ thế, con nhái bị lôi đi xềnh xệch, chuột mỏi mồm quá thì nhả ra một lúc, rồi lại lôi đi, xềnh xệch, và đắc chí.

Tôi đã không can thiệp gì dính líu đến quy luật mạnh được yếu thua này của tạo hóa, con nhái không kêu lên được thành tiếng, cũng không có biểu hiện gì của bản năng sinh tồn khi bị dồn vào thế chân tường, da mỏng như thế kia, mỏng mà lại dai, ai đã đến Khương Thượng chắc hẳn biết rõ điều này, mà bị cái răng chuột nghiến vào thì đau phải biết; đây cũng là lần đầu tiên tôi thấy một con chuột nguy hiểm đến thế,  một con chuột không cần lén lút, thập thò chui vào ăn vụng con mồi vô cơ như thức ăn thừa,rau quả thối, một con chuột say sưa với mục tiêu sống,  không nhất thiết phải tấn công phủ đầu cắn cổ chết ngay như cách đồng loại của nó vẫn ưa làm với những con gà con, gà trống, và cả gà mái, một con chuột thích được giao tiếp lâu hơn với con mồi, cảm nhận nhip điệu phồng lên xẹp xuống của làn da, một con chuột tu luyện đến mức biết tò mò về cái chết.
       
Tôi sẽ không sa vào đánh giá xem giữa Tô Hoài và Nguyễn Đình Thi, con chuột của ai đáng sợ hơn.Cái truyện viết về mèo của Nguyễn Đình Thi,dù được đặt ở hẳn nhan đề, hóa ra lại là câu chuyện về tổ chức băng đảng của loài Chuột, “đánh bỏ mẹ nó đi anh em ơi”, bọn Chuột đã tri hô như vậy khi trông thấy đối thủ mà chúng biết chắc là “ăn” được; đã có lần tôi nghe tiếng tri hô này trong cuộc tranh luận giữa ngay cả những người được xem là trong giới trí thức với nhau. Phần Tô Hoài,truyện không viết về chuột nhưng hay gợi người ta nghĩ đến chuột ắt hẳn là “Ba người khác”, trong ký ức của tôi, di sản Tô Hoài để lại luôn nằm ở trong tiếng kêu của những con vật hiền lành: Chèo Bẻo đánh Qụa,vợ chồng Ngan, Bồ Nông, Cốc, Dế,Xén Tóc  …, tiếng chít chít có lần vang lên nhưng không ghê đến rợn người, hình như là trong chuyện về một con chuột ở quê được một con chuột ở thành phố dạy cách ăn đươc cả xà phòng.

Một cuốn sách thiếu nhi đích thực phải biết dọa trẻ con cảm thấy rợn người, Anatole France đã chứng minh chuyện giết chóc,đầu lâu,ăn thịt người,… là hoàn toàn vô hại bằng cuộc tọa đàm cuối Sách của bạn tôi, một discourse cho thấy tác giả Nobel am tường và trung thành với nền giáo dục nhà thờ đến mức nào;  phần tôi, điều ghê rợn  đôi khi nằm ở nỗi buồn không hề trong trẻo, đọng lại dai dẳng như  miếng bánh rán đường nghẹn giữa cổ, tôi có thể lấy truyện Dế Mèn làm ví dụ, ở tuổi lên mười, tôi thấy buồn nhất khi Dế Mèn võ nghệ uy chấn giang hồ trở về quê mà vẫn bị mấy ông anh khệnh khạng, câu nệ đón tiếp không  tương xứng địa vị của chàng vin vào thứ đạo lý cũ kỹ quê mùa, suôt truyện, tôi chỉ chờ đợi thời khắc rực rỡ của Mèn ở chốn quê nhà mà không có.


Cũng thật cao tay, Tô Hoài đã không để cho Dế Mèn phải tham dự cuộc chơi với lũ Chuột, không thì nằm đấy mà giãy giụa, nhẩm lại mấy lời : Hà cớ gì nhị vị tráng sĩ du nhàn qua bản thôn, kỳ thực, chẳng có chuyến viễn du nào nhàn nhạ cả đâu.     

No comments: