Sunday, October 7, 2012

Tay nhà báo lừa đảo và anh bạn đọc cả tin



M.Xantycov – Sedrin ( 1826-1889) nằm trong số các nhà văn Nga được dịch ít mà biết đến nhiều ở Việt Nam qua tư liệu các nhà văn Nga, các công trình nghiên cứu văn học Nga .Cho đến nay , sự hiện diện của Sedrin mới chỉ được đánh dấu qua tập truyện “Những truyện cổ tích dành cho người lớn” ( Vũ Nho dịch) nằm trong tủ sách Văn học Nga của một nhà xuất bản thiếu nhi năm … 2004 .

Lẽ tất nhiên , nội dung tập truyện vượt xa tầm nhận thức lứa tuổi nhi đồng.

Bằng một văn phong giản dị , trào lộng khó cưỡng , Sedrin ,qua sáng tác gần cuối đời , tha thiết mong đám độc giả mà ông không giấu giếm gọi tên ngay từ nhan đề tác phẩm quan tâm một cách tỉnh táo tới mớ mâu thuẫn giai cấp trong lòng thời đại , gọi tên chính xác cuộc rối loạn thang bậc giá trị trong một xã hội nhiễu nhương va đập liên tục các trào lưu tư tưởng đến từ châu Âu , góp phần nảy sinh không ít những nhà dân chủ trục lợi . Một cuộc tổng tra vấn sức khỏe và lương tâm dân tộc , những vấn đề không chỉ của riêng nước Nga và thời đại Nga.


( Bìa sách tái bản 2008)


Dưới đây là một truyện ngắn minh họa văn phong và tư tưởng Sedrin .


Tay nhà báo lừa đảo và anh bạn đọc cả tin


Có một tay nhà báo và một anh bạn đọc – tay nhà báo là kẻ nói láo , chuyên bịp bợm , còn bạn đọc vốn cả tin , cái gì cũng tin . Từ xửa từ xưa trên đời này vẫn thế : quân lừa đảo cứ việc lừa đảo , kẻ cả tin cứ việc cả tin . Ai có phận sự nấy .
Tay nhà báo ngồi trong ổ của mình và chỉ biết mỗi chuyện nói láo và nói láo : “ Hãy cẩn thận ! – Tay nhà báo viết .- Bệnh bạch hầu sẽ giết sạch thị dân mất !” , “ Đầu xuân sẽ không có mưa – rồi thì bánh mì sẽ hiếm!”, “ Hỏa hoạn sẽ thiêu trụi các thành phố, làng mạc!”, “ Tài sản quốc gia và xã hội đang bị đánh xoáy dần kìa !”.
Người đọc thì đọc , bụng nghĩ tay nhà báo đã mở mắt cho mình . “ Ở nước ta sách báo tha hồ tự do phát ngôn – đâu cũng nhan nhản tin về bệnh bạch hầu , hỏa hoạn , mất mùa …”

Càng lúc càng táo tợn . Nhà báo hiểu những lời bịa đặt của anh ta đã lọt tai bạn đọc nên thêm bạo mồm, bạo miệng : “ Ở ta an ninh không được bảo đảm . Hỡi các bạn đọc , - tay nhà báo viết – chớ đi ra phố kẻo lại bị tống vào đồn giam đấy !” .

Bạn đọc cả tin ra phố , miệng lẩm bẩm : “ Ôi chà, nhà báo nói đúng làm sao về tình hình thiếu an ninh ở nước ta !” . Lại gặp một bạn đọc cả tin khác , người ấy hỏi : “ Bác đọc chưa ? Hôm nay nhà báo nói về chuyện mất an ninh ở ta mới khôi hài làm sao chứ ?” – “ Sao lại chưa – Bạn đọc cả tin đáp – Phải đấy, không nên , ở ta tuyệt nhiên chớ nên dạo phố loanh quanh, kẻo lại vào đồn sớm ? “ .

Ai nấy nức nở khen tự do ngôn luận . “ Chúng ta không biết ở ta có bệnh bạch hầu – các bạn đọc cả tin đồng thanh ca lên , - vậy mà nó ở kia chứ đâu xa .!” . Và nhờ vào lòng tin tưởng ấy , họ thấy thật thanh thản , đến nỗi giá chính nhà báo đó lại bảo căn bệnh bạch hầu nay đã hết, chắc người ta sẽ thôi chẳng đọc sách báo của anh ta nữa .

Tay nhà báo thì lấy làm hởi dạ bởi với anh ta lừa đảo quả là món lợi kếch xù . Chân lý và sự thật không dễ hiểu với tất cả người ta – mà hiểu thế quái nào được kia chứ !” . Có lẽ vì vậy mà giá có được trả đến mười xu một dòng , anh ta cũng chẳng bới đâu ra sự thật . Còn nói dối lại là chuyện khác . Anh ta đã biết cách, cứ việc thế mà viết , thoải mái lừa . Một dòng lấy năm xu thôi – có mà vô khối những chuyện gian trá lại chẳng dồn đến ùn ùn .

Vậy là đã nảy ra một tình hữu ái keo sơn giữa tay nhà báo và anh bạn đọc . Nhà báo càng nói dối càng giàu sụ ( quân lừa đảo cũng chỉ cần đến thế ) , còn bạn đọc càng bị lừa , càng cung cúc mang tiền đến đổ vào bị của tay nhà báo .
“ Đồ khố rách áo ôm ! – Đám người ghen tị thốt lên . – Vậy mà nay trông mới vênh váo làm sao kia chứ ! Kiếm được cả lũ nịnh bợ xung quanh, là người phát ngôn của nhân dân rồi đấy ! Thật rõ sướng !”

Các nhà báo khác đã thử dùng sự thật để cản đường tay nhà báo nọ - may chăng bạn đọc đặt mua dài hạn sẽ tới được cùng sự thật , nhưng không được . Người đọc không muốn, chỉ nhắc đi , nhắc lại :
Sự lừa dối nâng chúng ta cao lên
Tôi quý hơn bóng tối của sự thật thấp hèn
*

Việc cứ thế tiến triển được khá lâu , nhưng rồi cũng có những người tốt bụng, thương hại đến bạn đọc cả tin . Họ gọi tay nhà báo lừa đảo đến bảo : “ Anh là đồ trơ tráo , lật lọng . Xưa nay anh rặt buôn chuyện lừa đảo , còn bây giờ hãy buôn sự thật đi “
Vâng , nhân tiện xin nói rằng bạn đọc cũng bắt đầu mở mắt đôi chút . Anh ta gửi thư cho tay nhà báo : “ Hôm nay tôi cùng con gái mình đi dạo qua đại lộ Nevxki, định bụng ngủ đêm trong đồn cảnh sát ( cháu gái thậm chí đã mang sẵn bánh mì kẹp giò và bảo : - Ôi, thật là vui vẻ ) thế mà cả hai bố con đã bình yên về nhà … Cái chuyện như thế có giống gì với lời đoán chắc của ông về sự mất an ninh xã hội ở ta không ? “ .
Tay nhà báo , về phần mình tất nhiên chỉ chờ có vậy . Thú thực anh ta cũng đã chán lừa bịp . Trái tim anh ta từ lâu đã hướng về sự thật , nhưng làm sao được khi bạn đọc chỉ thích xơi chuyện dối trá . Anh ta đành vừa ngậm ngùi , vừa lừa dối . Còn bây giờ, khi dao kề cổ , người ta bắt nói sự thật thì được , anh ta cũng sẵn sàng . Sự thật thì sự thật, quỷ tha ma bắt ! Lừa dối xây được hai tòa nhà vững chãi, còn hai tòa nữa đành phải xây bằng sự thật vậy .

Và ngày ngày anh ta bắt đầu quấy phiền người đọc bằng sự thật , làm gì có bệnh bạch hầu , làm gì có những chuyện điên rồ, loạn đả , không có chuyện giam vào đồn , không có hỏa hoạn, giả sử kho Colotop có cháy rụi thì sau đó hàng hóa sẽ lại đầy thêm ăm ắp ngay. Mà mưa rơi ấm áp vậy rồi thì tha hồ mà no đủ .

Có một chuyện rõ rành là tay nhà báo có viết toàn sự thật thì cũng chỉ trả giá đến 5 xu một dòng . Từ khi bị mang ra buôn bán, sự thật đâm mất giá . Cuối cùng là dù sự thật hay dối lừa thì cũng rẻ mạt, bèo bọt ngang nhau . Các cột báo không vì vậy mà trở nên buồn tẻ, kém phần nhộn nhịp . Mọi chuyện yên ổn , những cột báo chia hàng san sát bên nhau là bức tranh tuyệt đẹp và có mấy cũng chẳng thừa .

Cuối cùng người đọc đã sáng mắt, đã tỉnh ngộ hoàn toàn . Xưa kia cuộc sống của anh ta khá yên ổn bây giờ càng yên tâm . Anh ta rẽ vào tiệm bánh mì , người ta bảo sau này có lẽ sẽ có bánh mì rẻ . Anh ta liếc vào quầy thịt gà, người ta bảo chắc về sau gà thông sẽ rẻ như bùn .

Thế … một rúp hai mươi xu một đôi . Ơn chúa, vậy là sẽ có đồ thay .
Một hôm bạn đọc cả tin đóng bộ đàng hoàng đi ra phố , vung vẩy cây ba toong : : Các ngươi biết đấy . An ninh bây giờ đã hoàn toàn được bảo đảm .
Nhưng một sự cố đã xảy ra chuyện .

Anh ta chưa kịp đi mấy bước thì bị tóm vào đồn . Suốt ngày bạn đọc cả tin không ăn uống . Người ta có mang thức ăn bày ra nhưng anh ta chỉ dám ngó qua và thốt lên : Ra mùa màng bội thu ở ta là vậy .

Chính trong nhà giam anh ta dính bệnh bạch hầu . Ngày hôm sau hành vi phạm pháp được biện bạch . Anh ta được tha có bảo lãnh . Bạn đọc cả tin trở về nhà mình và lìa đời .
Còn tay nhà báo lừa đảo nay vẫn cứ sống . Tòa nhà kiên cố thứ tư đã xây xong . Từ sáng tới chiều anh ta chỉ băn khoăn với ý nghĩ : “Để lừa dối bạn đọc , cái gì hiệu lực hơn , sự thật hay sự lừa dối ? “

* Thơ Puskin