Friday, January 22, 2010

Tuổi hai mươi yêu dấu

Những ai vốn là fan của truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp có thể kỳ vọng gì ở cuốn tiểu thuyết đầu tay của nhà văn này ?

Vẫn một lối viết tưng tửng , lạnh lùng , có phần phá phách thường thấy ở Không có vua , Tường về hưu , ... Do viết về giới trẻ nên sự phá phách ở T20YD còn có phần tưng bừng và náo nhiệt hơn . Đọc vài chương đầu, người đọc dễ dàng bị cuốn vào một bộ Tấn trò cười của Thiệp . Những câu văn cộc lốc và kệch cỡm, những đoạn đối thoại triết lý bỡn cợt tạo nên một thứ " khoái cảm trí tuệ" ( chữ dùng của NHT trong Những tiếng lòng líu la líu lo ) đầy ma lực . Nhưng càng về những chương sau , tiểu thuyết này càng đuối dần . Thiệp muốn ôm đồm nhiều thứ quá , cảm giác như tay võ sỹ boxing hạng ruồi cứ thích gồng mình thách đấu ở hạng nặng .

Thiệp muốn bao quát gần như tất cả những vấn đề của cuộc sống hiện đại : giáo dục, y tế, sự sa đọa của giới trẻ , tôn giáo, nghệ thuật, điện ảnh , mối quan hệ chính trị - trí thức, lương tâm , đạo đức con người , những đề tài mà một cuốn tiểu thuyết chưa đến 200 trang không thể gánh nổi . Tôi cho rằng Thiệp viết tiểu thuyết theo thói quen của người viết truyện ngắn . Truyện ngắn càng cô đọng càng sắc bén . Nhưng tiểu thuyết mà cô đọng quá thành ra " cơm nguội" . Nếu coi đầy là một trận đấu bóng đá , có thể nói Thiệp ưa sút xa ghi bàn hơn là thực hiện những pha ban chuyền hàng chục chạm như Arsenal, Barca vẫn đá . Những cú nã rocket từ xa hùng hục , hùng hục khá vội vàng .

Điểm nhấn ưng ý nhất trong truyện này tôi thấy là ở mảng nói về đề tài giáo dục . Xưa nay, tôi cho rằng đang tồn tại một khoảng trắng lơ lửng trong VHVN về giai đoạn từ 1995 ( đất nước thoát khỏi khủng hoảng) cho tới nay . Lớp nhà văn già đã hoàn thành sứ mệnh của mình, họ không còn đủ sức nắm bắt thời đại nữa . Còn các nhà văn trẻ ? Xin lỗi những người viết trẻ , tôi thấy họ cứ chạy đi đâu đâu viết lên những thứ " chẳng ai hiểu cóc khô gì " ( lời của nhân vật Khuê trong truyện) . Thiệp phê phán nặng nề nền "giáo dục cao cấp", tức nền giáo dục đại học ở Việt Nam : " Nền giáo dục trung học và đại học theo tôi là một nền giáo dục ngục tù, khủng bố. Nó làm cho toàn bộ thanh niên chúng tôi trở nên kiệt sức, ấm ớ, dở hơi hoặc đểu cáng theo một cách nào đấy. Nó là một nền giáo dục đào tạo lưu manh. Tất cả những thanh niên thành đạt của nền giáo dục đó đểu là những tên lưu manh một trăm phần trăm, tôi xin thề như vậy " .

Điểm nhấn thứ hai là việc xây dựng thành công tâm lý một thế hệ trẻ bế tắc , ngột ngạt , cô đơn , thích phá phách và nổi loạn . Họ nổi loạn một cách rất @ : chơi heroin, đua xe chui qua gầm ô tô , qua đêm trong quán chat , .... Tóm lại là chạm tới đề tài này , thấy phục Nguyễn Huy Thiệp ở khả năng nắm bắt thời đại , đọc mà ngỡ như thấy ông đang miêu tả chính bản thân mình . Phản ánh đúng cái thời mà chúng ta đang sống, tôi thấy đang là " tử huyệt" của những người viết trẻ .

Về đề tài trí thức , truyện đề cập đến một ông nhà văn ( bố NV chính) , 2 ông nhà thơ ( ám chỉ Nguyễn Bảo Sinh và Đồng Đức Bốn) , 1 ông đạo diễn điện ảnh , nói về đám người này Thiệp vẫn giữ nguyên quan điểm cũ giống như trong các truyện ngắn của mình . Tôi chú ý hơn cả vào nhân vật ông nhà văn, có vẻ như đây là 60% con người thật của NHT ở ngoài đời .

Về y tế , truyện có đề cập đến hiện tượng nhận hối lộ trong bệnh viện, đến các tay bác sỹ vô nhân đạo móc túi tiền bệnh nhân . Nhưng như đã nói ở trên, cái gì cũng muốn vơ vào , cố quá thành ra quá cố , đoạn này Thiệp viết nhạt và nhẹ .

Càng về những chương sau cùng đọc càng thấy chán, Thiệp sa vào thuyết giảng đạo đức , các triết lý Phật giáo đọc mệt mỏi vô cùng .

Viết đến đây mệt quá, post lại chương 4 , chương tôi thấy buồn cười nhất vì nó nói đến Công viên nước hồ Tây ( đang định đi Công viên nước ) :



Giải trí bình dân





- Vui! Vui! Khóc vì vui!

Pascan8



" Thằng Thanh nhạn và tôi gửi xe máy rồi mua vé vào công viên nước. Giá vé là năm chục nghìn, đúng là chém cổ người ta. Tôi không có quần tắm nên thằng Thanh nhạn phải mua cho tôi một cái quần tắm ba mươi nhăm nghìn. Ở đây cũng có dịch vụ cho thuê quần áo tắm nhưng tôi rất kinh những chuyện chung chạ. Tôi không thể hiểu tại sao người ta có thể mặc chung quần lót. Dù có các vàng tôi cũng không bao giờ làm chuyện ấy. Thực ra tôi cũng không phải là thằng sạch sẽ gì cho cam, khi cần thiết tôi cũng có thể không tắm rửa gì hàng tuần lễ liền nhưng mặc chung quần lót thì đấy lại là chuyện khác.



Công viên nước có khá đông người. Tôi và thằng Thanh nhạn chơi trò trượt cầu nước. Đúng là cảm giác mạnh thật! Từ bé đến giờ tôi chưa chơi trò này bao giờ nên tôi rất khoái. Chúng tôi chơi trò chơi này mệt lử cả người sau đó sang ngâm mình ở bể tạo sóng. Con gái khá nhiều nhưng đẹp thì không thể gọi là đẹp được. Tất cả bọn con gái đều cố ra vẻ tự nhiên khi mặc quần áo bơi ướt đẫm dán chặt vào người. Chúng làm như chúng “lõi đời” lắm và việc chúng đến chơi công viên nước là việc “vặt”, tuần nào chúng nó chẳng đến đây vài lần. Tôi biết tỏng rằng hầu hết chúng nó đều đến đây lần đầu giống như tôi, thậm chí có thể là lần duy nhất trong cuộc đời chúng cũng nên. Với đám con gái của các gia đình bình dân thì các trò chơi ở đây tốn kém quá. Với bọn nhà giàu (chúng tôi vẫn gọi bọn này là bọn khệ) thì chúng sẽ hãi sợ cái thứ nước hôi thối được bơm hóa chất này. Bọn con gái, để buộc chúng cởi bỏ áo quần ngoài ra mà lõa lồ lượn đi lượn lại ở trong đám đông người không phải là dễ, dù cho chúng có thích điều ấy đến mấy đi nữa. Tất cả bọn con gái mà người ta có thể nhìn lâu được đều kè kè “vệ sĩ” bên mình: hoặc là bố mẹ, anh trai, người yêu hoặc bạn bè của chúng. Rất ít có những đứa có cặp đùi đẹp. Tôi chúa ghét bọn con gái chân ngắn lưng dài, ngực lại lép kẹp. Thằng anh trai ngu xuẩn của tôi vốn là họa sĩ điêu khắc, hắn rất sành gái, hắn đã từng chỉ cho tôi biết đâu là tướng mạo của các cô gái thuộc dạng “mệnh phụ phu nhân” hoặc “thị tì”. Nếu theo cách phân loại của hắn thì ở đây chẳng có ai là “mệnh phụ phu nhân” cả.



Những người đàn bà sồn sồn đứng tuổi có khá nhiều và tôi phải nhắm tịt mắt trước những mâm thịt xồ xề đó. Thật là tởm lợm. Họ mặc những chiếc áo tắm liền quần bó sát vào người, bên ngoài lại lòe xòe những diềm vải để che mông đít. Mấy ông chồng bụng phệ mặc quần bơi lim dim mắt ngắm bọn gái trẻ đi qua. Thật là kinh tởm không sao tưởng được!



Thằng Thanh nhạn chỉ cho tôi diễn viên điện ảnh Vũ Quang Nam. Tay này đẹp trai vẫn đóng những vai phản diện trong những phim về cảnh sát hình sự, đánh đấm võ vẽ ra trò ở trên màn ảnh. Khi cởi truồng ra, tôi không ngờ tay này lại có thân hình gày gò và trác táng đến như thế! Mấy đứa con gái xúm xít quanh hắn để xin chữ ký. Giời ạ, hắn còn dám ký cả vào người bọn con gái nữa và cái lũ nặc nô ấy cứ lăn ra cười với nhau như nắc nẻ.



Tôi thấy đói bụng và chán nên rủ thằng Thanh nhạn đi lên thay đồ. Tôi cũng thấy sợ cái thứ nước hôi thối được bơm hóa chất này. Ấy thế mà thằng Thanh nhạn còn vục miệng vào để súc miệng nữa. Có lẽ tôi sẽ không bao giờ dám đến chơi công viên nước! Cạch đến già! Chỉ có bọn trẻ con là thích thực sự. Tôi không còn trẻ con nữa và khi ngắm chúng vui chơi, tự dưng tôi buồn não cả người, một phần vì buồn cho chúng, một phần vì buồn cho tôi.



Tôi và thằng Thanh nhạn chơi trò ném phi tiêu và ném cổ vịt một lúc. Tôi ném vòng được vào cổ của một con vịt. Phải nói rằng đây là một trò may rủi hoàn toàn, ấy thế mà tôi ném được! Tôi sướng điên người! Thằng Thanh nhạn phục tôi sát đất. Theo quy định trò chơi, người nào ném vòng được vào cổ con vịt nào thì được ngay con vịt ấy nhưng bọn tổ chức trò chơi lại chỉ có mỗi hai con vịt, con vịt kia thì đã ngoẻo rồi. Con vịt “của tôi” còm rom và bẩn không tưởng tượng được. Có được con vịt như thế tôi cũng chẳng thèm. Chúng tôi đổi con vịt lấy hai hộp Côca Côla và một bao thuốc lá Vinataba. Phì phèo thuốc lá, tôi và thằng Thanh nhạn dạo chơi loanh quanh rồi mua vé vào xem trò chơi môtô bay đang đông nghịt người.



Đoàn môtô bay là một đoàn ở Sài Gòn ra. Người ta dựng một cái giếng gỗ lòng chảo cao tới 6 thước. Diễn viên biểu diễn là một cô gái và hai thanh niên ăn mặc rất ngầu. Cô gái mặc bikini bằng da, đi tất tay và đôi bốt da cao cổ đen bóng. Cô gái có vẻ mạnh dạn và khá duyên dáng. Hai thanh niên mặc bộ đồ jeans bạc phếch, đeo kính đen, trông họ có vẻ thiếu tự tin hơn cô gái nhiều. Tiếng nhạc phát ra từ những cái loa mở hết công suất gây cảm giác hết sức căng thẳng, thậm chí át cả tiếng động cơ xe máy. Cả ba chiếc xe khởi động cùng một lúc và xuất phát chênh nhau khoảng vài ba giây. Tất cả đều được tính toán chi li chính xác đến từng centimet một. Ba chiếc xe đan chéo vào nhau rồi leo lên, lộn xuống thành giếng đến chóng cả mặt. Phải nói rằng họ cực kỳ điệu nghệ. Tôi cảm thấy xúc động thực sự, thậm chí còn thót tim lại vì thương cảm và sợ hãi. Thằng Thanh nhạn thò cả nửa người ra thành giếng, nó bắt chước bọn khệ cầm tiền ra để nhử cho các diễn viên giật lấy tiền. Khả ố và bất nhẫn không tưởng tượng được. Tôi rất cám ơn vì cô gái đã không giật lấy tiền thưởng như hai thanh niên mà chỉ chăm chú vào việc biểu diễn, có khi cô ta còn dang cả hai cánh tay ra để làm cử chỉ hôn gió.



Tôi chỉ chịu đựng được trò chơi này chừng năm phút. Tôi kéo thằng Thanh nhạn ra nhưng nó quắc mắt vẻ không hài lòng. Tôi nhìn ra một tia súc vật trong ánh mắt nó. Nó bảo tôi cứ đi ra trước vì nó không muốn bỏ dở. Tôi leo xuống chiếc cầu thang gỗ và tự hỏi vì sao chỉ vì đồng tiền mà người ta có thể mạo hiểm tính mạng của mình như thế? Về sau này, chính tôi cũng đã rất mạo hiểm chỉ vì đồng tiền nhưng ngay lúc này thì tôi không biết vì sao.



Phải chờ đến hai mươi phút thì thằng Thanh nhạn mới ra. Lúc này đoàn môtô bay cũng đã ngừng biểu diễn. Thằng Thanh nhạn có vẻ không bằng lòng với tôi. Thấy tôi quá xúc động vì trò chơi kiếm tiền mạo hiểm thì thằng Thanh nhạn cười phá lên. Nó bảo tôi rằng thực chất môtô bay chỉ là một trò bịp bợm, toàn bộ cái giếng gỗ bên trong được thiết kế như một giếng quay, vì thế tốc độ của người đi môtô chỉ đạt khoảng hơn trăm cây số một giờ là cùng. Nó còn dẫn tôi ra để chỉ cho tôi xem cái môtơ và hệ thống con lăn xung quanh giếng quay được ngụy trang rất khéo léo. Tôi thất vọng, buồn não cả người. Thật khốn nạn! Tôi và thằng Thanh nhạn vào quán ăn phở mà cả hai chẳng nói năng gì. Kết thúc cuộc đi chơi giải trí là một tâm trạng rất xấu. Thằng Thanh nhạn bảo tôi:



- Tao với mày đã tiêu mất chừng hơn hai trăm nghìn.



Tôi biết rằng nó muốn ám chỉ rằng tôi nợ nó, cái thằng đốn mạt ấy. Tôi chẳng nói năng gì. Tôi với nó chia tay, mỗi thằng đi một ngả. Hình ảnh cô gái đi môtô bay cứ luẩn quẩn trong đầu óc tôi. Cô ta có đôi mắt nông và hoang vắng đến dễ sợ... "